– భారత్ ముందున్నది కూటమి ఆహ్వానమా? లేక వ్యూహాత్మక ఉచ్చు?
పాశ్చాత్య ఆసియా మళ్లీ ఒక చారిత్రాత్మక మలుపు దశలో నిలిచింది. యుద్ధాల పొగమంచు ఇంకా తొలగకముందే, కొత్త కూటముల చర్చలు మొదలవడం యాదృచ్ఛికం కాదు. అది ప్రాంతీయ భద్రతా అనిశ్చితి పెరుగుతున్న సంకేతం.
ఇజ్రాయల్ ప్రతిపాదించిన “హెక్సాగన్ అలయన్స్” — ఆరు దేశాల భద్రతా వేదిక — పైకి తీవ్రవాద వ్యతిరేక సహకారంగా వినిపించినా, లోపల అది ఒక కొత్త శక్తి సమీకరణానికి రూపురేఖలు వేస్తున్న ప్రయత్నం.
ఈ ప్రతిపాదనలో భారత్ను చేర్చాలన్న ఆలోచనతో ప్రశ్న స్పష్టమవుతోంది:
భారత్ ఈ కూటమిలో చేరుతుందా? లేక తన సమతుల్య విదేశాంగాన్ని కొనసాగిస్తుందా?
* * *
ఆరు దేశాలు — కూటమి రూపకల్పన
ఈ ప్రతిపాదిత వేదికలో భాగమవుతాయని భావిస్తున్న దేశాలు:
• Israel
• India
• United States
• United Arab Emirates
• Saudi Arabia
• Jordan
ప్రకటనలలో ఇది ఉగ్రవాద వ్యతిరేక సహకారం, రక్షణ సమన్వయం, సమాచార భాగస్వామ్యం వంటి లక్ష్యాలతో రూపొందించబడినట్టు చెబుతున్నారు. అయితే దాని వ్యూహాత్మక నేపథ్యం మరింత గంభీరమైనది.
* * *
చెప్పని కేంద్ర బిందువు — ఇరాన్
ఈ కూటమి ఉద్భవానికి కారణం ఒకే ఒక దేశం — ఇరాన్
ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం, ప్రాంతీయ మిలీషియా ప్రభావం, ఇజ్రాయెల్కు ఎదురుదెబ్బగా నిలిచే దాని వ్యూహాత్మక శక్తి — ఇవన్నీ ఈ ప్రతిపాదనకు ప్రేరణగా నిలిచాయి.అందువల్ల ఈ వేదిక ఉగ్రవాద వ్యతిరేక యత్నం మాత్రమే కాదు; ఇరాన్ ప్రభావాన్ని నియంత్రించాలన్న శక్తి రాజకీయ ప్రయత్నంగా కూడా పరిగణించాలి.
* * *
పాశ్చాత్య ఆసియా — కొత్త శీతల యుద్ధ రంగమా?
ఇక్కడే విమర్శాత్మక విశ్లేషణ అవసరం.
శీతల యుద్ధ కాలంలో ప్రపంచం రెండు శక్తి బ్లాకులుగా విడిపోయింది. నేడు పాశ్చాత్య ఆసియాలో కూడా అదే లక్షణాలు కనిపిస్తున్నాయి:
• ఒక వైపు ఇరాన్ ప్రభావ వలయం
• మరోవైపు ఇజ్రాయెల్, గల్ఫ్ రాజ్యాలు, అమెరికా సమన్వయం
United States ప్రభావం క్రమంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో ప్రాంతీయ దేశాలు తమ భద్రత కోసం కొత్త వలయాలను సృష్టిస్తున్నాయి.
ఇది ప్రత్యక్ష యుద్ధం కాకపోయినా, ప్రతినిధి యుద్ధాలు, ఆర్థిక ఆంక్షలు, అణు పోటీ, సమాచార యుద్ధం — ఇవన్నీ కలిపి ఒక “ప్రాంతీయ శీతల యుద్ధ” రూపాన్ని సంతరించుకుంటున్నాయి.అయితే ఈ శీతల యుద్ధం పాతకాలం లాగా సిద్ధాంతపరమైనది కాదు; ఇది పూర్తిగా భద్రతా మరియు ప్రభావాధారిత పోటీ.
* * *
భారత్ — సమతుల్యతే శక్తి
భారత్కు ఈ కూటమి ఒక పరీక్ష. భారత్ ఇజ్రాయెల్తో రక్షణ, సాంకేతిక రంగాలలో బలమైన భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది. అదే సమయంలో ఇరాన్తో ఇంధన, భౌగోళిక అనుసంధాన ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఒక కూటమిలో చేరడం అంటే —
స్వతంత్ర వ్యూహాత్మక ధోరణిని పణంగా పెట్టడమే. భారత్ విదేశాంగ తత్వం ఎప్పటినుంచీ కూటముల కంటే సమతుల్యతను ప్రాధాన్యంగా చూసింది. ఈ సందర్భంలో కూడా పూర్తి సభ్యత్వం కన్నా పరిమిత రంగాలలో సహకారం పెంచే మార్గాన్నే అనుసరించే అవకాశముంది.
* * *
ఆర్థిక-రాజకీయ ప్రాధాన్యం
పాశ్చాత్య ఆసియా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రాణవాయువు
• చమురు నిల్వలు
• సముద్ర వాణిజ్య మార్గాలు
• అంతర్జాతీయ పెట్టుబడుల ప్రవాహం
ఇక్కడ శక్తి సమీకరణ మార్పు ప్రపంచ మార్కెట్లను ప్రభావితం చేస్తుంది. అందుకే ఈ కూటమి ప్రాంతీయ రాజకీయమే కాదు;ప్రపంచ ఆర్థిక స్థిరత్వానికి సంబంధించిన అంశం.
* * *
విమర్శనాత్మక సమీక్ష
ఈ ప్రతిపాదన ఒక రక్షణ యత్నమా? లేక కొత్త శక్తి బ్లాక్ రాజకీయాలకు నాంది? చరిత్ర చెబుతోంది. శీతల యుద్ధ వాతావరణం తాత్కాలిక భద్రతను ఇస్తుంది; కానీ దీర్ఘకాలంలో అవే ఉద్రిక్తతలకు మూలం అవుతాయి. పాశ్చాత్య ఆసియాలో కొత్త కూటములు నిర్మించడం సమస్యలను పరిష్కరించకపోవచ్చు; అవి కొత్త రేఖలను గీయవచ్చు.
* * *
ముగింపు: భారత్ మార్గం — సమతుల్య దౌత్యం
భారత్కు ఎంపిక ద్వంద్వ స్వరూపంలో కనిపించినా, వాస్తవానికి మార్గం ఒక్కటే — వ్యూహాత్మక స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడుకోవడం. పరిమిత సహకారం, విస్తృత సంభాషణ, కానీ బంధిత కూటమి కాదు — ఇదే భారత్ విదేశాంగానికి అనుకూల మార్గం. పాశ్చాత్య ఆసియా మళ్లీ శక్తి రాజకీయాల రంగస్థలంగా మారుతున్న వేళ — భారత్ నిలబడవలసింది కూటముల వెనుక కాదు; స్వతంత్ర దౌత్య దిశలోనే.
-మండగిరి శివప్రసాద్
(రిటైర్డ్ ఐపిఎస్)
About the Author
