అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ: చరిత్ర తిరగరాసే ఒక సాహసోపేత అడుగు

ఆంధ్రప్రదేశ్ క్వాంటం యుగంలోకి అడుగుపెడుతున్న వేళ

ఒకప్పుడు హైదరాబాద్‌లో ‘మైక్రోసాఫ్ట్’, ‘సన్ మైక్రోసిస్టమ్స్’ అడుగుపెట్టినప్పుడు తెలుగువారు ఆశ్చర్యపోయారు. అదొక విప్లవం అనిపించింది. కానీ ఆ రోజుల్లో మన లక్ష్యం ఏమిటి? అమెరికన్ కంపెనీలకు సేవలు అందించడం, కోడ్ రాయడం, ‘కాల్ సెంటర్లు’ నడపడం. అది గర్వంగా అనిపించినా, లోపల ఒక వెలితి ఉండేది — మనం సేవకులం మాత్రమే, సృష్టికర్తలం కాదు అని.

ఆ మాట, ఆ వెలితి నేటితో పూర్తిగా మారిపోతోంది!

29 మే 2026న జారీ అయిన జీవో కేవలం ఒక ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు కాదు — అది ఆంధ్రప్రదేశ్ తన సాంకేతిక గమ్యాన్ని తానే స్వయంగా నిర్ణయించుకుంటోందని ప్రపంచానికి చాటిన సందేశం! “అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ” (AQV) — ఈ మూడు పదాలు రాబోయే దశాబ్దాల్లో భారతదేశ సాంకేతిక చరిత్రను, గ్లోబల్ ల్యాండ్‌స్కేప్‌ను సరికొత్తగా నిర్వచించబోతున్నాయి.

క్వాంటం అంటే ఏమిటి? మనమెందుకు అర్థం చేసుకోవాలి?

సాధారణ కంప్యూటర్ ఒక నాణెం లాంటిది — బొమ్మ లేదా బొరుసు, 0 లేదా 1, ఒకేసారి ఏదో ఒక స్థితిలో మాత్రమే ఉంటుంది. కానీ ‘క్వాంటం కంప్యూటర్’ గాలిలో వేగంగా తిరుగుతున్న నాణెం లాంటిది — ఒకే క్షణంలో బొమ్మ మరియు బొరుసు రెండూ కాగలదు. ఈ వ్యత్యాసం థియరీ పరంగా చిన్నదిగా అనిపించవచ్చు, కానీ దీని పర్యవసానాలు, దీని శక్తి అపారమైనవి, ఊహకందనివి! ఆ సాంకేతికతను ఎవరు నియంత్రిస్తారో — వారే ఈ ప్రపంచాన్ని శాసిస్తారు. ఇప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆ రేసులో అందరికంటే ముందు వరుసలో నిలిచింది!

ఇది సాధారణ కమిటీ కాదు — ఒక గ్లోబల్ కమాండ్ సెంటర్!

చాలా ప్రభుత్వ కమిటీలు ఏర్పడతాయి, సమావేశాలు జరుపుతాయి, ఆపై కాలగర్భంలో కలిసిపోతాయి. కానీ ఉత్తర్వులో పేర్కొన్న ఈ ‘స్టేట్-లెవల్ టాస్క్ ఫోర్స్’ నిర్మాణాన్ని గమనిస్తే — ఇది సాధారణ కమిటీ కాదని, రేపటి ప్రపంచాన్ని మార్చే ఒక హై-టెక్ కమాండ్ సెంటర్ అని స్పష్టమవుతుంది:

చైర్మన్‌గా డాక్టర్ శైలజ డి: ‘సిఎస్ఐఆర్’ బిజినెస్ డెవలప్‌మెంట్ అధిపతి అయిన ఈమె నేతృత్వం ప్రాజెక్టుకు పెద్ద వెన్నెముక. శాస్త్రీయ పరిశోధనలను వాణిజ్య విజయాలుగా, ప్రజలకు ఉపయోగపడే ఉత్పత్తులుగా మార్చడంలో ఆమెకున్న అనుభవం అమూల్యమైనది. ఒక గొప్ప ఆవిష్కరణ ‘ల్యాబ్’ కే పరిమితం కాకుండా, పరిశ్రమలకు చేరేలా వారధి నిర్మించే నైపుణ్యం ఆమె సొంతం.

కో-చైర్మన్‌గా డాక్టర్ పవన్ కె. ధార్: ‘సివిజె సెంటర్ ఫర్ సింథటిక్ బయాలజీ అండ్ బయోమాన్యుఫ్యాక్చరింగ్’ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్. ‘సింథటిక్ బయాలజీ’ అంటే జీవకణాలకు ఒక కొత్త కోడ్ రాయడం. మనం కంప్యూటర్‌కు ‘సాఫ్ట్‌వేర్’ రాసినట్లే, శాస్త్రవేత్తలు కణాలను మళ్ళీ ‘ప్రోగ్రామ్’ చేసి, ప్రాణ రక్షణ మందులను తయారు చేయించవచ్చు. ఇది ఒక రకంగా “జీవించి ఉన్న ఫ్యాక్టరీ”!

అగ్రశ్రేణి అకాడెమియా ప్రాతినిధ్యం: ‘ఐఐటీ ఢిల్లీ’ నుండి ప్రొఫెసర్ ఆరత్ కల్రా, ‘ఐఐటీ బాంబే’ నుండి ప్రొఫెసర్ కస్తూరి సాహా, మరియు ‘ట్రిపుల్ ఐటీ హైదరాబాద్’ నుండి ప్రొఫెసర్ దేవా ప్రియకుమార్ వంటి దేశపు అత్యున్నత మేధావులు ఇందులో సభ్యులు.

గ్లోబల్ ఇండస్ట్రీ దిగ్గజాలు: ‘ఐబిఎమ్ క్వాంటం’ నుండి శేష రఘునాథన్, ‘హెచ్‌సిఎల్’ నుండి డాక్టర్ అమిత్ రాయ్, ‘టిసిఎస్’ నుండి రాజగోపాల్ శ్రీనివాసన్, ‘ఆస్ట్రాజెనెకా’ నుండి ప్రవీణ్ రావు అక్కినేపల్లి, మరియు ‘లారస్ ల్యాబ్స్’ నుండి సురేష్ పోడా — వీరంతా క్వాంటం మరియు ఫార్మా రంగాలలో ప్రపంచాన్ని శాసిస్తున్న బ్రాండ్లు!

స్టార్టప్ & ఇన్నోవేషన్ పవర్: ‘సెంటెల్లా ఏఐ’ వ్యవస్థాపకుడు డాక్టర్ రియాజ్ సయ్యద్, ‘డిఈ3బయో’ కో-ఫౌండర్ డాక్టర్ శశికాంత్ వంటి యువ తరం ఆవిష్కర్తలతో పాటు; మాజీ-సిఎస్ఐఆర్ విశిష్ట శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ రామ్ విశ్వకర్మ, ‘సిడిఆర్ఐ’ డైరెక్టర్ రాధా రంగరాజన్, మరియు డాక్టర్ విజయ్ పాండే వంటి అనుభవజ్ఞులు ఈ టీమ్‌లో ఉన్నారు.

ప్రభుత్వ సారథ్యం: విధానాలను వేగంగా అమలు చేయడానికి మిషన్ డైరెక్టర్ సివి శ్రీధర్, ‘ఐఏఎస్’ గీతాంజలి గారు ప్రభుత్వ వారధులుగా నిలిచారు.

ఇది ప్రపంచ స్థాయి మేధో సంపత్తి యొక్క అద్భుతమైన త్రివేణీ సంగమం!

1990ల హైదరాబాద్ vs 2026 అమరావతి — తేడా ఏమిటి?

తొంభైల్లో వచ్చిన హైదరాబాద్ ‘ఐటీ’ విప్లవం భారతదేశాన్ని ఒక ‘సర్వీసెస్ ఎగుమతి కేంద్రం’గా మార్చింది. ఆ మోడల్ ‘లేబర్-ఆర్బిట్రేజ్’ పై నడిచింది — అంటే మన మానవ వనరులు చవకగా లభించడం వల్ల మనకు ఉద్యోగాలు వచ్చాయి.

అది గొప్ప విషయమే, కానీ మనం సృష్టికర్తలం కాలేకపోయాం.

కానీ, అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ వ్యూహం దానికి పూర్తిగా భిన్నమైనది, అత్యంత గంభీరమైనది! ఇక్కడ లక్ష్యం ‘మేధో సంపత్తి హక్కులు’ (Intellectual Property – IP) సొంతం చేసుకోవడం. ఇక్కడ ఒక కొత్త మందును కనుగొంటే — దాని ‘పేటెంట్’ మనది అవుతుంది. ఒక సరికొత్త ‘ఆల్గోరిథమ్’ రాస్తే — ఆ హక్కు మన రాష్ట్రానిది అవుతుంది. ఇది పూర్తిగా ‘క్యాపిటల్ అండ్ ఐపి-బేస్డ్ ఎకానమీ’ (Capital and IP-based economy). ఇది దీర్ఘకాలికంగా మన దేశాన్ని, రాష్ట్రాన్ని అగ్రరాజ్యాల సరసన నిలబెడుతుంది.

మూడు ప్రధాన రంగాలలో సృష్టించబోయే మహా విప్లవం:

మందుల ఆవిష్కరణ (Next-Gen Pharma): ‘లారస్ ల్యాబ్స్’, ‘ఆస్ట్రాజెనెకా’ వంటి దిగ్గజాల భాగస్వామ్యంతో, క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ద్వారా కొత్త మందుల పరిశోధన మునుపెన్నడూ లేనంత వేగంగా, చవకగా జరుగుతుంది. ‘సిడిఆర్ఐ’ (CDRI) వంటి సంస్థలు ఆ లాభాలను నేరుగా ప్రజలకు అందించే వంతెనగా నిలుస్తాయి.

ఏఐ మరియు సెమీకండక్టర్స్ : ‘హెచ్‌సిఎల్’ ‘సెమీ ఏఐ/జెన్ ఏఐ’ విభాగం సహకారంతో క్వాంటం సామర్థ్యాలు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్‌తో జతకడతాయి. భారతదేశం ఇకపై ‘చిప్‌లు’ దిగుమతి చేసుకోకుండా, స్వయంగా అమరావతిలోనే వాటిని ‘డిజైన్’ చేసే అద్భుతమైన మార్గం ఇక్కడ మొదలవుతుంది.

క్వాంటం సర్వీసెస్ (Quantum-as-a-Service): ‘అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ’ ద్వారా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అగ్రశ్రేణి సంస్థలకు క్వాంటం సేవలను అందించే స్థాయికి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎదుగుతుంది. అంటే — అవకాశాల కోసం మనం ప్రపంచ దేశాల దగ్గరకు వెళ్ళడం కాదు, ప్రపంచమే టెక్నాలజీ కోసం అమరావతి వైపు చూస్తుంది!

మన యువతకు ఒక చిన్న సూచన!

ఈ టాస్క్ ఫోర్స్‌లోని ఒక్కో పేరును గమనించండి — ‘ఐబిఎమ్ క్వాంటం’ శాస్త్రవేత్త, ‘ఐఐటీ’ ప్రొఫెసర్, ‘ఏఐ స్టార్టప్ సీఈఓ’, ఫార్మా దిగ్గజాలు… వీరంతా రేపు మీరు చేరుకోవాల్సిన అత్యున్నత శిఖరాలు. అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ విజయవంతమైతే, రేపు మన పిల్లలు ఉద్యోగాల కోసం బెంగళూరు, హైదరాబాద్, లేదా అమెరికా, లండన్ వలస వెళ్ళాల్సిన అవసరం లేదు. గ్లోబల్ టెక్నాలజీయే అమరావతికి వస్తుంది. ఫిజిక్స్, మ్యాథమాటిక్స్, బయాలజీ — ఈ మూడింటిపై పట్టు సాధించండి. అది రేపటి క్వాంటం యుగంలో మిమ్మల్ని గ్లోబల్ లీడర్స్‌గా నిలబెట్టే పాస్‌పోర్ట్!
ఒకప్పుడు ‘సిలికాన్ వ్యాలీ’ అమెరికా రాతను మార్చింది. ‘షెంజెన్’ చైనాను సూపర్ పవర్‌గా నిలబెట్టింది. ఇప్పుడు “అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ” భారతదేశ సాంకేతిక భవిష్యత్తును మార్చబోతోంది! ఇది కేవలం కాగితాల మీద ఉన్న కల కాదు… అత్యంత పక్కా కార్యాచరణ ప్రణాళికతో, ప్రపంచ స్థాయి నిపుణుల బృందంతో, స్పష్టమైన మైలురాళ్ళతో అడుగులు వేస్తున్న ఒక మహా సంకల్పం! నేడు క్వాంటం సృష్టికర్తగా గ్లోబల్ స్టేజ్‌పై అరంగేట్రం చేస్తోంది. క్వాంటం విప్లవానికి అమరావతి గమ్యస్థానం — ఇది మన తెలుగువారి చరిత్ర, మన గర్వం!