(సాయి ధనుష్)
ఒక మరచిపోయిన చరిత్ర, తీవ్రమైన తరం మార్పు “ఖతార్కు చెందిన ఓ వృద్ధుడికి తన చిన్నతనంలో భారతీయులంటే ఎంతో క్రేజ్ ఉండేది. అదే సమయంలో కోపం కూడా. తానెప్పుడూ చూడని ఓ ఆరెంజ్ను భారత అధికారి నుంచి దొంగలించినందుకు తనను కొట్టారని ఆ కోపం. పెరిగి పెద్దయ్యాకా ఆ కోపం కొనసాగింది.
కానీ కొన్నేళ్ల తర్వాత ఒకప్పుడు తాను క్రేజీగా భావించిన భారతీయులు, కార్మికుల్లా గల్ఫ్ దేశాలకు వస్తుండడం చూసి ఆ కోపం చల్లారింది” – ఈ
అసాధారణ అనుభవం కేవలం ఒక వ్యక్తి కథ కాదు, ఇది గల్ఫ్-భారత్ సంబంధాల అద్భుతమైన పరిణామ చరిత్రకు సూచిక.
బ్రిటిష్ రాజ్యంలో అరేబియా భూములు: ఒక మరచిపోయిన నిజం
20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, అరేబియా ద్వీపకల్పంలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు భాగం బ్రిటిష్ ఇండియా సామ్రాజ్యంలో చట్టపరంగా భాగంగా ఉండేది. ఏడెన్ (యెమెన్) నుంచి కువైట్ వరకు, ఓమన్, కతర్, దుబాయి, అబుదాబీ వంటి ప్రాంతాల పాలన నేరుగా ఢిల్లీ నుంచి సాగేది.
1889 ఇంటర్ప్రిటేషన్ యాక్ట్ ప్రకారం ఈ ప్రాంతాలన్నీ భారతదేశంలోనే భాగాలుగా గుర్తించబడేవి. భారత వైస్రాయ్ లార్డ్ కర్జన్ ఓమన్ను “లస్ బేలా లేదా బలూచిస్తాన్ లాంటి భారతీయ సంస్థానం” అని ప్రకటించారు.
భారతీయ పాస్పోర్టులు యెమెన్లోని ఏడెన్ వరకు జారీ చేయబడేవి, ఇది బొంబాయి ప్రావిన్స్లో భాగంగా పరిపాలించబడేది.
దిల్లీ నుంచి దుబాయి వరకు: సాంస్కృతిక సంబంధాలు
1956లో ది టైమ్స్ రిపోర్టర్ డేవిడ్ హోల్డన్ గల్ఫ్లో పర్యటించినప్పుడు, అతను బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రభావంని ప్రతి చోటా గుర్తించాడు:
భారతీయ పదజాలం: పనివారిని “బేరర్లు”, చాకలివాళ్లను “ధోబీ”, రక్షకులను “చౌకీదార్” అని పిలిచేవారు. ఆహార సంప్రదాయాలు: ఆదివారాలు భారీ కరీ భోజనాలు బ్రిటిష్ ఇండియా సంప్రదాయంగా నిలిచిపోయాయి.
భాషా ప్రభావం: ఓమన్ సుల్తాన్ (రాజస్థాన్లో చదువుకున్నవాడు) అరబిక్ కంటే ఉర్దూనే ఎక్కువగా మాట్లాడేవాడు.
సైనిక ఏకీకరణ: క్వైటీ సైనికులు (తూర్పు యెమెన్) హైదరాబాద్ సైన్య యూనిఫారమ్లు ధరించి పారేడ్ చేసేవారు.
యెమెన్లోని ఏడెన్ వరకు భారతీయ పాస్పోర్టులు జారీచేసేవారు.
విడిపోవడం: రాజకీయ కుట్రలు, నిర్ణయాలు
1937: మొదటి విభజన ఏడెన్ భారతదేశం నుంచి విడిపోయి బ్రిటిష్ వలస ప్రాంతంగా మారింది. రాజా జార్జ్-VI టెలిగ్రామ్లో: “ఏడెన్ 100 సంవత్సరాలుగా భారత పాలనలో ఉంది. ఆ సంబంధం ఇప్పుడు ముగిసింది”.
1947: చివరి విచ్ఛేదనం ఏప్రిల్ 1, 1947: దుబాయి, అబుదాబి, కువైట్, ఖతార్, బహ్రెయిన్ వంటి గల్ఫ్ రాష్ట్రాలు భారత్ నుండి విడిపోయాయి.
కారణం: బ్రిటిష్ అధికారులు “గల్ఫ్ అరబ్లను భారత్/పాక్ అధీనంలోకి ఇవ్వడం సరికాదు” అని నిర్ణయించారు.
వైరుధ్యం: కేవలం 4 నెలల తర్వాతే (ఆగస్టు 1947) భారత్ స్వాతంత్ర్యం పొందింది. ఈ చిన్న వ్యవధే గల్ఫ్ను భారత్/పాక్లో కలవకుండా చేసింది!
ఆశ్చర్యకరమైన వాస్తవం: ఈ నిర్ణయం లేకపోతే, దుబాయి ఇప్పుడు భారత్లోని గుజరాత్ లేదా పాక్లోని బలూచిస్తాన్లాగా ఉండేది.
బ్రిటన్కు “ఆఖరి అవశేషం”: 1971 వరకు పెత్తనం గల్ఫ్ భారత్ నుండి విడిపోయినా, బ్రిటన్ అక్కడి పాలనను కొనసాగించింది:
“అరేబియన్ రాజ్”: ఇది వైస్రాయ్ కు బదులుగా లండన్లోని వైట్హాల్కు నివేదికలు ఇచ్చేది. భారత రూపాయి అధికారిక కరెన్సీగా కొనసాగింది.
బ్రిటిష్ ఇండియా లైన్ షిప్పింగ్ ప్రధాన రవాణా సేవగా ఉండేది.
బ్రిటన్ 1971లో సూయజ్కు తూర్పున తన వలస పాలనను ముగించినప్పుడు మాత్రమే ఈ “భారత సామ్రాజ్య చివరి అవశేషం” అంతరించింది.
దృష్టాంత విరుద్ధం: గల్ఫ్లో తరగతి విపర్యయం
చరిత్రలో అత్యంత వ్యంగ్యమైన మలుపు ఇక్కడే దాగి ఉంది:
“నా చిన్నతనంలో భారతీయులు ఇక్కడ ప్రతిష్టిత వర్గంగా ఉండేవారు. ఒకసారి నేను భారత అధికారి నుండి ఆరెంజ్ దొంగిలించాను, అతను నన్ను కొట్టాడు. ఇప్పుడు వారు ఇక్కడ కూలీలుగా వస్తున్నారు, ఆ కోపం అంతా చల్లారిపోయింది!”
– ఖతార్ వృద్ధుడు.
1930లలో: గల్ఫ్లో భారతీయులు బ్రిటిష్ ఏజెంట్లతో కలిసి “ప్రివిలేజ్డ్ కులం” గా పనిచేసేవారు.
2020లలో: గల్ఫ్లో 90% భారతీయులు నిరుపేద కార్మికులు లేదా సేవా రంగం ఉద్యోగులు.
గల్ఫ్ ప్రాంతం భారత సామ్రాజ్యంలో భాగమని చాలా మందికి తెలియదు.
ఒక విభజన, రెండు భవితవ్యాలు
దుబాయి భారత్లో భాగమై ఉండే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, 1937-1947 మధ్య బ్రిటిష్ నిర్ణయాలు దానిని మార్చివేశాయి.
ఈ మార్పు భారత్కు దారుణమైన నష్టం: క్వైట్, దుబాయి, అబుదాబి చమురు సంపదను కోల్పోయింది.
గల్ఫ్ దేశాలకు వరదే: వారు స్వతంత్ర రాజ్యాలుగా అభివృద్ధి చెందడానికి దారితీసింది.
చివరి ఆలోచన: 1931లో గాంధీజీ ఏడెన్ను సందర్శించినప్పుడు, అక్కడి యువ అరబ్లు తమను “భారత జాతీయవాదులు” అని భావించుకునేవారు 1. ఆ సామూహిక గుర్తింపు ఇప్పుడు చరిత్ర పుటలలో మాత్రమే మిగిలిపోయింది. కానీ మిలియన్ల భారతీయులు ప్రతిరోజూ దుబాయి తీరులపై నడుస్తున్నప్పుడు, వారు నడిచే భూమి ఒకప్పుడు వారి స్వంత సామ్రాజ్యంలో భాగమైన నిజాన్ని ఎవరూ అనుకోరు!
“ఇక్కడి పరిస్థితులను చూస్తే… కాలం 70 ఏళ్ల క్రితం ఆగిపోయినట్టు అనిపిస్తుంది. దిల్లీ నుంచి హైదరాబాద్ ద్వారా దక్షిణ అరేబియా తీరానికి
సంబంధం చాలా బలంగా ఉంది” – ఏడెన్ గవర్నర్.
ఈ సంబంధం ఇప్పుడు కేవలం “ఎకో”గా మిగిలిపోయింది, కానీ అది భారతీయులు, అరబ్ల మధ్య సాంస్కృతిక డిఎన్ఎలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది!
About the Author
