ఖొమైనీ మరణానంతరం సుప్రీం లీడర్ పదవి స్వయంచాలకంగా సంక్రమించదు.రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ 111 ప్రకారం తాత్కాలిక వ్యవస్థ అమల్లో ఉంటుంది తుది నిర్ణయం Assembly of Experts చేతుల్లోనే ఉంటుంది. హసన్ ఖొమైనీ ఒక అభ్యర్థి మాత్రమే — ధృవీకృత వారసుడు కాదు. భద్రతా వ్యవస్థల ప్రభావం నిర్ణయాత్మకం.
ఇరాన్లో జరుగుతున్న సంక్రమణను ఒక సాధారణ రాజ్యాంగ ప్రక్రియగా చూడటం రాజకీయ అమాయకత్వం. ఇది పశ్చిమాసియా శక్తి సమీకరణంలో ఒక కీలక క్షణం.
ప్రశ్న — ఇది మత ఘర్షణనా? లేక జియోపాలిటికల్ శక్తి పోటీనా? లేక వర్గ సంఘర్షణల పేలుడు దశనా?
సమాధానం: ఇది మూడు అంతస్తుల సంక్షోభం.
ఒకటి: గల్ఫ్ దేశాల అస్తిత్వ ఆందోళన 1979 విప్లవం నుంచి ఇరాన్ తనను “విప్లవాత్మక నమూనా”గా నిర్మించుకుంది. రాజవంశ పాలనలతో ఉన్న గల్ఫ్ సున్నీ దేశాలకు అది ఒక ప్రత్యామ్నాయ …
సమాధానం: ఇది మూడు అంతస్తుల సంక్షోభం.
ఒకటి: గల్ఫ్ దేశాల అస్తిత్వ ఆందోళన 1979 విప్లవం నుంచి ఇరాన్ తనను “విప్లవాత్మక నమూనా”గా నిర్మించుకుంది. రాజవంశ పాలనలతో ఉన్న గల్ఫ్ సున్నీ దేశాలకు అది ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ భావజాలం.
అణు సామర్థ్యం కలిగిన ఇరాన్
అవి ఊహించని వ్యూహాత్మక సమీకరణం.
ఇజ్రాయెల్ దృష్టిలో అది ప్రత్యక్ష భద్రతా సవాలు. అమెరికా దృష్టిలో అది ప్రభావ వలయంలో చీలిక.
ఇక్కడ మతం ఒక ముఖచిత్రం మాత్రమే; అసలు పోటీ — శక్తి.
* * *
రెండు: అమెరికా హేజిమనీ – సాఫ్ట్ పవర్, హార్డ్ ఉద్దేశం
పశ్చిమాసియాలో అమెరికా ప్రత్యక్ష యుద్ధాలు తగ్గించినా, దాని వ్యూహం తగ్గలేదు. ఆర్థిక ఆంక్షలు, అణు చర్చల ఒత్తిడి, కూటముల సమీకరణ — ఇవే కొత్త సాధనాలు. ఇది భద్రతా సమతుల్యంకోసమా? లేక ఆధిపత్యాన్ని నిలబెట్టుకునే ప్రణాళికా?
“రెజీమ్ చేంజ్” అనే పదం బహిరంగంగా వినిపించకపోయినా, ఆర్థిక ఒత్తిళ్ల ద్వారా రాజకీయ మార్పు సాధించాలనే లెక్క స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ఒక బలహీన ఇరాన్ — అమెరికా ప్రభావానికి అనుకూల సమీకరణ.
మూడు: డయాలెక్టికల్ మెటీరియలిజం – వర్గ సంగ్రామం
మార్క్స్ సిద్ధాంతం ప్రకారం, మత ఘర్షణల వెనుక వర్గ ప్రయోజనాలే ఉంటాయి. ఇరాన్లో యువత, పట్టణ మధ్యతరగతి, వ్యాపార వర్గాలు ప్రపంచీకరణ, స్వేచ్ఛ, ఆర్థిక అవకాశాల వైపు చూస్తున్నాయి.
మరోవైపు, మతాధారిత వ్యవస్థ, భద్రతా నిర్మాణం, విప్లవ వారసత్వం కాపాడాలని చూస్తోంది.
ఈ అంతర్గత సంఘర్షణ బయట శక్తి రాజకీయంగా కనిపిస్తుంది. లోపల జీవన ప్రమాణాల పోరాటం. ఇది ఒక వర్గ సమీకరణ సంక్షోభం.
* * *
నాలుగు: ఆయుధ పరిశ్రమల నిశ్శబ్ద లాభం
ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తత. అంటే భారీ రక్షణ ఒప్పందాలు. గల్ఫ్ దేశాలు ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఆయుధ దిగుమతిదారులు. ఇరాన్ అణు బెదిరింపు రక్షణ వ్యయాల పెరుగుదలకు కారణం. భయం ఒక మార్కెట్. అస్తిత్వ సవాలు ఒక వ్యాపార మోడల్. ఇక్కడ యుద్ధ వాతావరణం కొంతమందికి ఆర్థిక లాభం.
* * *
ఐదు: అకస్మాత్తు ప్రేరణ – యాదృచ్ఛికమా?
సడెన్ ప్రోవొకేషన్ల వెనుక సాధారణంగా పలు ప్రయోజనాలు ఉంటాయి:
* అంతర్గత అసంతృప్తిని బయటకు మళ్లించడం
* అణు చర్చల్లో బేరసార స్థానం పెంచడం
* ప్రాంతీయ కూటములను కట్టుదిట్టం చేయడం
* రక్షణ మార్కెట్లను చురుకుగా ఉంచడం
ఇది ఒక్క కారణంతో నడిచే సంక్షోభం కాదు. ఇది సమ్మిళిత శక్తి గణితం.
* * *
ఇరాన్ ఎందుకు ఒంటరిగా కనిపిస్తోంది?
పాశ్చాత్య ఆంక్షలు ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి. కానీ ఇది సంపూర్ణ ఒంటరితనం కాదు. ప్రత్యామ్నాయ శక్తి వలయాలు ఉన్నాయి.అయితే పాశ్చాత్య నిరోధక వ్యూహం అంతర్గత ఒత్తిడిని పెంచి రాజకీయ మార్పు సాధించాలనే ప్రయత్నంగా కనిపిస్తుంది.
సాధ్యమైన దారులు
కఠిన నిరోధక సమీకరణ
పరిమిత సంభాషణ పునరుద్ధరణ
అంతర్గత అశాంతి పెరుగుదల
ప్రాంతీయ ఆయుధ పోటీ విస్తరణ
ఈ పరిణామాలు పరస్పరం విరుద్ధం కావు. అన్నీ కలసి ఒక దీర్ఘకాల అస్థిరతను సృష్టించవచ్చు.
* * *
తుది తీర్పు
ఇది మత ఘర్షణ మాత్రమే కాదు.
ఇది వర్గ సంగ్రామం మాత్రమే కాదు.
ఇది అమెరికా ఆధిపత్య రాజకీయాలు మాత్రమే కాదు.
ఇది ఈ మూడింటి సమ్మేళనం.
జియోపాలిటికల్ పవర్ డైనమిక్స్
అణు నిరోధక సమీకరణ
వర్గ అసంతృప్తి
ఆయుధ మార్కెట్
ప్రాంతీయ అస్తిత్వ భయాలు.
ఈ సంక్రమణ ఒక వ్యక్తి మార్పు కాదు;
ఒక శక్తి నిర్మాణ పునర్వ్యవస్థీకరణ.
* * *
భారతానికి పాఠం
భావోద్వేగం కాదు — లెక్క.
పక్షపాతం కాదు — సమతుల్యం.
వాక్యాలు కాదు — వ్యూహం.
పశ్చిమాసియా మార్పు దశలో ఉంది. ఇరాన్ కేంద్ర బిందువు.
ప్రశ్న:
శాంతి చర్చల దిశనా?
లేక శక్తి ప్రదర్శనల దిశనా?
సమాధానం :
ఆధిపత్య తాత్కాలిక లాభాలకంటే దీర్ఘకాల స్థిరత్వాన్ని ఎవరెంచుకుంటారో దానిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
– మండగిరి శివప్రసాద్
(రిటైర్డ్ ఐపిఎస్)
About the Author
