ప్రస్తుతం వార్తల్లో ఉన్న హర్మోజ్ జలసంధినే మన పూర్వీకులు, కవులు “హురుమంజి” లేదా “హొరమంజి” అని పిలిచేవారు.
మన తెలుగు సాహిత్యం, ముఖ్యంగా విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి కావ్యాలు, ఈ హురుమంజి నుండి జరిగిన వర్తకాన్ని చాలా గొప్పగా వర్ణించాయి.
అక్కడి నుంచి మన సీమలకు (ఆంధ్రదేశానికి) ప్రధానంగా దిగుమతి అయ్యే వస్తువులు ఇవే:
1. హురుమంజి గుర్రాలు (అత్యంత ముఖ్యమైనవి): మధ్యయుగంలో మన రాజులకు, ముఖ్యంగా కాకతీయులకు, ఆ తర్వాత విజయనగర రాయలకు యుద్ధాలలో గెలవాలంటే మంచి జాతి గుర్రాలు కావాలి. అరేబియా మరియు పర్షియా (ఇప్పటి ఇరాన్) నుండి వచ్చే మేలుజాతి అశ్వాలు ఈ “హురుమంజి” రేవు నుండే ఓడల ద్వారా మన కోస్తా తీరానికి (మోటుపల్లి, మచిలీపట్నం, భత్కల్) వచ్చేవి.
శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తన “ఆముక్తమాల్యద” లో గుర్రాల వ్యాపారం గురించి రాస్తూ, “రేవులను అభివృద్ధి చేసి, హురుమంజి నుండి వచ్చే గుర్రాలు, ఏనుగులు శత్రువులకు దక్కకుండా మనకే దక్కేలా చూసుకోవాలి” అని రాజనీతిని బోధించారు.
2. సాహిత్యంలో ప్రస్తావన (శ్రీనాథుని హరవిలాసం): కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రాసిన “హరవిలాసం” లో అవచి తిప్పయ్య సెట్టి అనే గొప్ప వర్తకుడి గురించి వర్ణిస్తూ, అతను ఏ దేశం నుంచి ఏ వస్తువులు తెచ్చేవాడో ఒక సీస పద్యంలో అద్భుతంగా చెప్పాడు. అందులో హురుమంజి ప్రస్తావన ఉంది.
“హురుమంజి సొగసు కైవడి బారువారముల్.”
అంటే, హురుమంజి నుంచి అందమైన, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలను (బారువారముల్) తెప్పించేవాడని అర్థం.
3. ఇతర వస్తువులు: గుర్రాలే కాకుండా, హురుమంజి నుండి ఈ క్రింది విలాసవంతమైన వస్తువులు కూడా వచ్చేవి:
ముత్యాలు (Pearls): పర్షియన్ గల్ఫ్ (Basra/Hormuz) ప్రాంతం ముత్యాలకు పెట్టింది పేరు. మన కవులు వీటిని “ఆణిముత్యాలు” అని వర్ణించేవారు.
పన్నీరు (Rose Water): పర్షియా నుండి సుగంధ ద్రవ్యాలు, ముఖ్యంగా గులాబీ అత్తరు (పన్నీరు) వచ్చేది.
ఖర్జూరం & డ్రై ఫ్రూట్స్: ఎండిన పండ్లు, బాదం, పిస్తా వంటివి.
పట్టు (Silk/Velvet): అక్కడి నుంచి నాణ్యమైన ముఖమల్ (Velvet) వస్త్రాలు కూడా వచ్చేవి.
ముగింపు: కాబట్టి, హురుముంజి అంటే మన తెలుగు వారికి కేవలం ఒక చమురు రవాణా మార్గం మాత్రమే కాదు. ఒకప్పుడు మన రాజ్యాల సైనిక బలానికి (గుర్రాలు), రాణుల అలంకరణకు (ముత్యాలు, పన్నీరు) మూలకేంద్రం అదే. ఆనాటి మన వర్తకులు సముద్రం మీద ఆధిపత్యం చెలాయించి, అక్కడి నుండి సంపదను మన దేశానికి తెచ్చేవారు.
(ఆచార్య శ్రీ బేతవోలు రామ బ్రహ్మం గారికి కృతజ్ఞతలతో)
About the Author
