– దక్షిణ ధ్రువం వరకూ భూమి లేదని వేల ఏళ్ల క్రితమే తెలుసా?
భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధమైన దేవాలయాలలో ఒకటైన సోమనాథ్ ఆలయం గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని ప్రభాస్ పటన్ వద్ద అరేబియా సముద్ర తీరంలో నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయంలో ఉన్న ఒక ప్రత్యేక స్తంభంపై ఉన్న శాసనం గురించి చాలా చర్చ జరుగుతోంది. ఆ శాసనంలో – “ఈ బిందువునుండి దక్షిణ ధ్రువం వరకు భూమి లేదు” అని పేర్కొనబడిందని అంటారు. ఆధునిక ఉపగ్రహ చిత్రాలు మరియు భూగోళ శాస్త్రం ఆధారంగా చూసినా, సోమనాథ్ నుంచి నేరుగా దక్షిణ దిశగా వెళితే మధ్యలో పెద్ద భూభాగం లేకుండా సముద్రం మాత్రమే ఉండి, చివరకు అంటార్కిటికా ఖండం వద్ద దక్షిణ ధ్రువం చేరుతుంది.
ఈ స్తంభాన్ని “బాణ స్తంభం ” అని పిలుస్తారు. దీనిపై ఉన్న శాసనం ప్రకారం, ఈ స్థలం నుండి దక్షిణ దిశలో “భూమి లేదు” అని పేర్కొనడం ఆసక్తికర విషయం. అప్పటి భారతీయులకు ఖగోళ శాస్త్రం, నావిగేషన్ , గణిత శాస్త్రం వంటి విభాగాలలో ఉన్న ప్రగతి ప్రపంచానికి తెలిసిందే. ఆ కాలంలోనే భూమి గోళాకారమని అర్థం చేసుకున్నట్లు పూర్వ గ్రంథాలలో ఆధారాలు ఉన్నాయి.
ప్రాచీన భారతీయులు సముద్ర మార్గాల్లో వ్యాపారం చేసేవారు. సముద్ర యాత్రల్లో దిశలు తెలుసుకోవడానికి నక్షత్రాలను ఉపయోగించేవారు. దక్షిణ దిశగా ప్రయాణిస్తే మధ్యలో పెద్ద ఖండం లేకపోవడం అనుభవపూర్వకంగా తెలిసి ఉండవచ్చు. అలాగే భూమి యొక్క అక్షాంశ-రేఖాంశ వ్యవస్థ పై పూర్వ జ్ఞానం ఉండటం కూడా ఈ అంశానికి బలంగా భావించబడుతుంది.
అయితే, ఇది పూర్తిగా శాస్త్రీయంగా నిర్ధారించబడిన విషయమా? ఆధునిక పటాలు చూస్తే నిజంగా సోమనాథ్ నుండి దక్షిణ దిశలో నేరుగా పెద్ద భూభాగం కనిపించదు. కానీ ఇది అప్పట్లో ఖచ్చితంగా భౌగోళిక సర్వే ద్వారా తెలుసుకున్నారో, లేక ఆధ్యాత్మిక-ప్రతీకాత్మక అర్థమో అన్నది చరిత్రకారుల మధ్య ఇంకా చర్చనీయాంశంగానే ఉంది.
సోమనాథ్ ఆలయంలో ఉన్న బాణ స్తంభంపై దక్షిణ ధ్రువం వరకు భూమి లేదని శాసనం ఉంది. ఆధునిక మ్యాప్స్ ప్రకారం కూడా సోమనాథ్ నుండి నేరుగా దక్షిణ దిశలో పెద్ద భూభాగం లేకుండా సముద్రం మాత్రమే ఉంది. అయితే, ఇది వేల సంవత్సరాల క్రితం ఖచ్చితమైన భూగోళ జ్ఞానం ఆధారంగా రాయబడిందా అనే విషయంలో స్పష్టమైన శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు.
About the Author
