– పాత వ్యవస్థ మారుతుంది… కొత్తదానికి మార్గం ఇస్తుంది
– పేరు మారింది… కానీ వలస పాలన భావజాలం ఇంకా ఆత్మలో మిగిలే ఉంది
భారత రాజ్యాంగం గవర్నర్ పదవిని ఎన్నికైన ప్రభుత్వంపై అధిష్టానంగా కూర్చున్న సామ్రాజ్య ప్రతినిధిగా కాదు; ప్రజాస్వామ్యం, సమాఖ్య వ్యవస్థ మరియు పార్లమెంటరీ బాధ్యతల సున్నిత సంగమంలో నడిచే నియంత్రిత రాజ్యాంగ సమన్వయకర్తగా ఊహించింది. అయినప్పటికీ, రాజ్ భవన్లు మరియు ఎన్నికైన రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య తరచుగా ఉద్భవిస్తున్న ఘర్షణలు దేశవ్యాప్తంగా తీవ్రమైన రాజ్యాంగ అసౌకర్యాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.
స్వతంత్ర భారతదేశంలో పేర్లు మారిపోయినా, “రాజ్” అనే మానసిక నిర్మాణం ఇంకా రాజ్ భవన్ గదులలో ప్రతిధ్వనిస్తోందని విమర్శకులు భావిస్తున్నారు.
తమిళనాడు రాజ్యాంగ సంక్షోభం ఈ జాతీయ చర్చకు అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది — ఇది భారత సమాఖ్య రాజకీయాల్లో పెరుగుతున్న ఘర్షణాత్మక యుగస్ఫూర్తిని ప్రతిబింబించే రాజ్యాంగ ఘట్టం.
ఈ రాజ్యాంగ మథనానికి కేంద్రబిందువుగా నిలిచిన ప్రశ్న ఏమిటంటే — రాజ్యాంగ విచక్షణాధికారమనే ముసుగులో ఒక ఎన్నిక కాని రాజ్యాంగ అధికారి, ప్రజల తీర్పుతో ఏర్పడిన రాజకీయ శక్తి యొక్క ప్రజాస్వామ్య గమనాన్ని ఆలస్యం చేయగలడా? లేక బలహీనపరచగలడా? అలా జరిగితే అది రాజ్యాంగ నైతికతను దెబ్బతీయదా?
రాజ్యాంగ నిర్మాతలు గవర్నర్ను సర్వాధికారి రాజకీయ కార్యనిర్వాహకుడిగా ఎప్పుడూ ఊహించలేదు. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ పలు సందర్భాల్లో స్పష్టంగా చెప్పినట్లుగా, గవర్నర్ సమాంతర అధికార కేంద్రంగా వ్యవహరించేందుకు ఉద్దేశించబడలేదు. ఆర్టికల్స్ 153, 154, 163 మరియు 164 ప్రకారం కార్యనిర్వాహక చర్యలు గవర్నర్ పేరుతో జరిగినప్పటికీ, వాస్తవ అధికారము ఎన్నికైన మంత్రివర్గం చేతుల్లోనే ఉంటుంది. గవర్నర్ రాజ్యాంగపరమైన నామమాత్ర అధిపతి మాత్రమే; వాస్తవ కార్యనిర్వాహక శక్తి ఎన్నికైన ప్రభుత్వానిదే.
ఈ భేదమే భారత పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యానికి మూలస్తంభం.
అయితే, దశాబ్దాలుగా రాజ్ భవన్ క్రమంగా రాజకీయ ఘర్షణల రంగస్థలంగా మారుతున్న దృశ్యం కనిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా ప్రతిపక్ష పార్టీలు అధికారంలో ఉన్న రాష్ట్రాల్లో, గవర్నర్లు రాజ్యాంగ పరిమితులను దాటి జోక్యపూరిత ధోరణి అవలంబిస్తున్నారనే ఆరోపణలు పెరుగుతున్నాయి. విమర్శకుల దృష్టిలో, కొన్ని సందర్భాల్లో గవర్నర్ల ప్రవర్తన నిష్పక్షపాత రాజ్యాంగ సంరక్షకత్వాన్ని కాకుండా, సూక్ష్మంగా పెరుగుతున్న పక్షపాత జోక్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తోంది.
ఈ రాజ్యాంగ ఉద్రిక్తతకు తమిళనాడు అత్యంత ఉద్రిక్త ఉదాహరణగా నిలిచింది.
విభజిత ఎన్నికల తీర్పు తరువాత ప్రభుత్వ ఏర్పాటుపై తలెత్తిన వివాదం ఈ సంక్షోభాన్ని మరింత ముదిర్చింది. మాజీ న్యాయమూర్తులు, రాజ్యాంగ నిపుణులు మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థ అధ్యయనకారులు చాలా కాలంగా అమలులో ఉన్న పార్లమెంటరీ సంప్రదాయాలు సమానంగా అమలుకాలేదని అభిప్రాయపడ్డారు. ముఖ్యంగా, మెజారిటీ నిరూపించేందుకు అవకాశమిచ్చే విషయంలో సంబంధిత రాజకీయ వర్గానికి తగిన సమయం ఇవ్వలేదనే విమర్శలు వచ్చాయి.
సంప్రదాయంగా, తేల్చి చెప్పలేని అసెంబ్లీ తీర్పుల సందర్భంలో కూటములు మెజారిటీ సమీకరించేందుకు తగిన సమయం ఇవ్వడం భారత రాజ్యాంగ ఆచారంగా ఉంది. దేశంలోని అనేక రాష్ట్రాల్లో గవర్నర్లు పరిస్థితి ఆధారిత విచక్షణను వినియోగిస్తూ రాజకీయ పక్షాలకు మద్దతు కూడగట్టుకునేందుకు అవకాశం ఇచ్చారు. అయితే తమిళనాడులో అలాంటి రాజ్యాంగ ఉదారత కనిపించలేదని విమర్శకులు వాదించారు.
దీంతో ఎంపికచేసిన విధాన కఠినత్వం మరియు ఉపరితల రాజ్యాంగ ప్రక్రియల ఆరోపణలు వచ్చాయి. S.R. Bommai, Rameshwar Prasad మరియు Nabam Rebia తీర్పుల ద్వారా సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసిన రాజ్యాంగ సూత్రం ఏమిటంటే — మెజారిటీని నిర్ణయించేది కేవలం అసెంబ్లీ ఫ్లోర్ మాత్రమే. రాజ్ భవన్ తన వ్యక్తిగత సంతృప్తిని శాసనసభ గణితంపై మోపలేడు. ఫ్లోర్ టెస్ట్ మాత్రమే ప్రజాస్వామ్య ప్రమాణం.
కాబట్టి, అధిక పత్రాల పరిశీలన, పరిమిత గడువులు లేదా పొడిగించిన ధృవీకరణ ప్రక్రియలు రాజ్యాంగ సంప్రదాయాన్ని అతిక్రమించే ప్రమాదం ఉందని న్యాయ నిపుణులు హెచ్చరించారు.
రాజ్ భవన్ చుట్టూ ఉన్న రాజ్యాంగ ఆందోళన బిల్లుల ఆమోద ప్రక్రియలోనూ స్పష్టమైంది.
ఆర్టికల్ 200 ప్రకారం గవర్నర్కు ఉన్న “ఆమోదం నిలిపివేసే” అధికారం అత్యంత వివాదాస్పద అంశమైంది. తమిళనాడు అసెంబ్లీ ఆమోదించిన పలు బిల్లులు దీర్ఘకాలం పెండింగ్లో ఉండిపోయాయని విమర్శలు వచ్చాయి. విమర్శకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది “పాకెట్ వీటో”కు సమానం — ఇది భారత పార్లమెంటరీ వ్యవస్థకు విరుద్ధమైన రాజ్యాంగ అసంబద్ధత.
ఇటీవలి సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యలు గవర్నర్ అధికారాల చుట్టూ ఉన్న రాజ్యాంగ పదజాలాన్నే మార్చేశాయి. గవర్నర్లు నిరవధికంగా బిల్లులను నిలిపివేయలేరని, రాజ్యాంగ అధికారులు “సమంజసమైన కాలపరిమితి”లో నిర్ణయం తీసుకోవాలని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. శాసన ప్రక్రియను కార్యనిర్వాహక ఆలస్యం ద్వారా స్థంభింపజేయకుండా నిలువరించడమే ఈ న్యాయ సిద్ధాంతం ఉద్దేశ్యం.
ఆర్టికల్ 200లోని “పునర్విచారణ విధానం”ను కూడా కోర్టు స్పష్టం చేసింది. శాసనసభ తిరిగి ఆమోదించిన బిల్లుకు గవర్నర్ సాధారణంగా ఆమోదం ఇవ్వాల్సిందే గాని, మళ్లీ ఆలస్యం చేయడం రాజ్యాంగ నైతికతకు విరుద్ధమని భావించారు.
అదే విధంగా, బిల్లులను రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు రిజర్వ్ చేయడం పై కూడా తీవ్ర చర్చ జరిగింది. విమర్శకుల దృష్టిలో, ఈ అధికారం అధికంగా వినియోగించబడితే రాష్ట్ర శాసనాధికారంపై పరోక్ష కేంద్ర జోక్యానికి దారి తీస్తుంది; ఇది సమాఖ్య సమతౌల్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. రాజ్యాంగపరంగా, హైకోర్టు అధికారాలను దెబ్బతీసే పరిస్థితుల్లో మాత్రమే ఈ విధానం ఉపయోగించాల్సి ఉంటుంది. కానీ రాజకీయంగా దీనిని విస్తృతంగా వినియోగించడం రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తిని బలహీనపరుస్తోందని విమర్శలు వచ్చాయి.
ఈ న్యాయ పరిశీలన గవర్నర్ విచక్షణాధికారాల విస్తరణపై ఉన్న విస్తృత ఆందోళనను ప్రతిబింబిస్తోంది.
తప్పకుండా, గవర్నర్కు కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో రాజ్యాంగ విచక్షణ ఉంటుంది — ముఖ్యంగా హంగ్ అసెంబ్లీలు, రాజ్యాంగ సంక్షోభాలు మరియు అత్యవసర పరిస్థితుల్లో. అయితే, రాజ్యాంగ పండితులు ఎప్పటికప్పుడు ఒక విషయాన్ని గుర్తు చేస్తున్నారు: విచక్షణ అనేది మినహాయింపు మాత్రమే కావాలి; అది నిత్యపద్ధతి కాకూడదు. రాజ్ భవన్ను సమాంతర రాజకీయ కార్యాలయంగా నడిపేందుకు ఎప్పుడూ పూర్తి స్వేచ్ఛ ఇవ్వబడలేదు.
సర్కారియా కమిషన్ మరియు పుంచ్ఛి కమిషన్ రెండూ గవర్నర్ను కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య నిష్పక్షపాత వారధి సంస్థగా వ్యవహరించాలని సూచించాయి. వారి గౌరవం రాజకీయ ఆగ్రహం వల్ల కాదు; రాజ్యాంగ నిష్పక్షపాతత్వం వల్ల వస్తుంది.
అయినా, పలు రాష్ట్రాల్లో రాజ్ భవన్లతో జరుగుతున్న ఘర్షణలు సమాఖ్య మర్యాదలపై తీవ్ర ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి.
కేరళలో విశ్వవిద్యాలయ నియామకాలపై, పశ్చిమ బెంగాల్లో ప్రజా రాజకీయ విమర్శలపై, పంజాబ్లో శాసన ప్రక్రియలపై, మహారాష్ట్ర మరియు కర్ణాటకలో ప్రభుత్వ ఏర్పాట్లు, ఫ్లోర్ టెస్టులపై వివాదాలు రాజ్యాంగ సంస్థలను రాజకీయ పోరాట వేదికలుగా మార్చాయి. ఇవన్నీ కలిపి రాజ్యాంగ ఆశయాలు మరియు రాజకీయ ఆచరణ మధ్య పెరుగుతున్న విభేదాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తున్నాయి.
ఇదే సందర్భంలో ప్రతీకాత్మక విమర్శకు అసాధారణ ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతోంది.
స్వతంత్ర భారతదేశం రాజ్ భవన్ భవనాన్ని కొనసాగించినా, దాని ఆత్మ మాత్రం ప్రజాస్వామ్య మార్పుకు లోనవుతుందని ఆశించింది. గవర్నర్లు వలస పాలకుల పర్యవేక్షకులుగా కాకుండా, గౌరవనీయ రాజ్యాంగ నాయకులుగా ఎదగాలని దేశం ఆశించింది.
కానీ విమర్శకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, పేరు మారినా పర్యవేక్షణ భావజాలం మాత్రం అలాగే మిగిలిపోయింది.
వారి దృష్టిలో, రాజ్ భవన్లోని “రాజ్” భవన నిర్మాణంలో కాదు; ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలపై ఉన్న అధికత్వ భావంలో జీవిస్తుంది.గవర్నర్లకు మద్దతు ఇచ్చేవారు ఈ విమర్శలను పూర్తిగా ఖండిస్తున్నారు. రాజ్యాంగ బాధ్యత రాజకీయ సౌలభ్యానికి బలి కావొద్దని, రాజ్యాంగ సమతౌల్యాన్ని కాపాడేందుకు కొన్నిసార్లు అప్రమేయ నిర్ణయాలు అవసరమని వారు వాదిస్తున్నారు.
రెండు వాదనల్లోనూ కొంత రాజ్యాంగ సత్యం ఉంది. అయితే ఒక శాశ్వత సూత్రం మాత్రం స్పష్టంగా నిలుస్తుంది: పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నిక కాని రాజ్యాంగ అధికారులు, ప్రజా మద్దతు పొందిన ప్రభుత్వాలతో వ్యవహరించేటప్పుడు అత్యున్నత స్థాయి నియంత్రణ మరియు వినయాన్ని పాటించాలి.
గవర్నర్ అలంకార ప్రతిమ కాదు. రాజకీయ వైస్రాయ్ కాదు.
ఆ పదవి రాజ్యాంగ జ్ఞానం, మృదువైన నియంత్రణ, నైతిక సమతౌల్యం మరియు ప్రజాస్వామ్య వినయాన్ని కోరుకుంటుంది. చివరికి, తమిళనాడు పరిణామాలు ఒక పెద్ద జాతీయ ఆందోళనను వెలుగులోకి తెచ్చాయి — రాజ్యాంగ పాఠ్యానికి మరియు రాజ్యాంగ సంప్రదాయానికి మధ్య పెరుగుతున్న దూరం.
రాజ్యాంగం అధికారాలను పంచగలదు. కానీ వాటి దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకోగలది కేవలం రాజ్యాంగ నైతికత మాత్రమే.
సంప్రదాయాలు బలహీనపడితే, నిష్పక్షపాతత్వంపై అనుమానాలు పెరిగితే, విచక్షణాధికారానికి పక్షపాత రంగు పులుముకుంటే — సంస్థలపై ప్రజా విశ్వాసం క్షీణించడం అనివార్యం. ఈ దేశానికి కేవలం రాజ్యాంగం తెలిసిన గవర్నర్లు సరిపోరు. రాజ్యాంగ ఆత్మను అర్థం చేసుకునే గవర్నర్లు అవసరం.
పేరు మారవచ్చు. కానీ రాజ్యాంగ నైతికత రాజకీయ ప్రయోజనాలపై విజయం సాధించకపోతే, రాజ్ భవన్లోని “రాజ్” ఇంకా ఆత్మలో, స్వభావంలో, సంస్థాగత స్మృతిలో కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
(గౌరవనీయ గవర్నర్లకు దీర్ఘకాలం (Aide-de-Camp / ADC) గా సేవలందించిన అనుభవంతో రచయిత ఈ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ అభిప్రాయాలు పూర్తిగా వ్యక్తిగతమైనవి, నిష్పక్షపాత దృక్పథంతో కూడినవి; భారత రాజ్యాంగ చరిత్ర, పార్లమెంటరీ సంప్రదాయాలు మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థ పరిణామాల ఆధారంగా రూపుదిద్దుకున్నవి. ఈ అభిప్రాయాలు చరిత్ర, రాజ్యాంగ పరిణామాలు మరియు సమాఖ్య అనుభవాల ఆధారంగా వ్యక్తిగతంగా రూపుదిద్దుకున్నవి. )
-మండగిరి శివప్రసాద్
(రిటైర్డు ఐపిఎస్)
About the Author
