ఎస్‌.ఐ.ఆర్‌ వివాదం: భారత యువత పోరాడాల్సిన అసలైన పోరాటం

ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా పునఃసమీక్ష — Special Intensive Revision (SIR) — చుట్టూ నెలకొన్న వివాదం క్రమంగా రాజకీయ స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంటోంది. ప్రతిపక్ష రాజకీయ పక్షాలు, పౌరసమాజ సంస్థలు, యువతలోని కొన్ని వర్గాలు ఈ ప్రక్రియలో అనుసరిస్తున్న విధానాన్ని, ముఖ్యంగా పత్రాల సమర్పణ, అర్హులైన ఓటర్ల తొలగింపుకు సంబంధించిన అవకాశాలను ప్రశ్నిస్తున్నాయి. ఇటువంటి సందేహాలను నిర్లక్ష్యం చేయడం సరికాదు. అయితే ఈ రాజకీయ కోలాహలం మధ్య ఒక మౌలిక ప్రశ్న మరుగునపడకూడదు:

ధృవీకరణ కొంత అసౌకర్యాన్ని కలిగిస్తుందని మాత్రమే, అనర్హమైన, నకిలీ లేదా ద్వంద్వ ఓటరు నమోదులను ప్రజాస్వామ్యం సహించగలదా?

భారత రాజ్యాంగం ఎన్నికల జాబితాల రూపకల్పన, పునఃసమీక్ష బాధ్యతను ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగించింది. ఓటర్ల జాబితా పునఃసమీక్ష స్వతహాగా ప్రజాస్వామ్య వ్యతిరేక చర్య కాదు; అది ప్రజాస్వామ్య ప్రాతిపదిక అయిన ఓటు హక్కు పవిత్రతను కాపాడే ఒక అనివార్య వ్యవస్థ.

భారతదేశం విస్తారమైన, నిరంతరం చలనశీలమైన ఓటరు సమాజం. మరణించిన వారి పేర్లు తొలగించబడకపోవడం, వలసలు, నివాస మార్పులు, ద్వంద్వ నమోదులు, పాత సమాచారాన్ని సకాలంలో సవరించకపోవడం వంటి కారణాలు కాలక్రమంలో ఓటర్ల జాబితాలను కలుషితం చేయగలవు. అందువల్ల ఎవరు చట్టబద్ధంగా ఓటు హక్కు వినియోగించగలరో నిర్ధారించగల సంస్థాగత సామర్థ్యం ప్రజాస్వామ్యానికి తప్పనిసరి.

అయితే— ఓటు పవిత్రత పేరుతో నిజమైన ఓటరును ఓటు హక్కు నుండి దూరం చేయడం కూడా సమర్థనీయం కాదు.
చట్టపరమైన అర్హతలు కలిగిన నిజమైన పౌరుడికి తన అర్హతను నిరూపించుకునేందుకు స్పష్టమైన, సులభమైన, కాలపరిమితితో కూడిన అవకాశం ఉండాలి. పొరపాటున పేరు తొలగించబడితే సమర్థవంతమైన పరిహార మార్గం అందుబాటులో ఉండాలి. అదే సమయంలో ఒక నమోదు అనర్హమైనదని, నకిలీదని లేదా చట్టబద్ధమైన అర్హత లేనిదని నిర్ధారణ అయితే, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల పేరుతో దానిని కొనసాగించడం కూడా సమర్థించలేం.

ఓటు హక్కు పరిరక్షణ, ఓటు పవిత్రత పరిరక్షణ — ఇవి పరస్పర విరుద్ధమైన విలువలు కావు; ప్రజాస్వామ్యానికి అవి పరస్పరపూరకమైన రెండు ఆధారస్తంభాలు.

బిహార్‌ SIRపై సుప్రీంకోర్టు పరిశీలన కూడా ఈ సమతుల్యత ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేసింది. ఓటర్ల జాబితాల పునఃసమీక్షకు ఎన్నికల సంఘానికి ఉన్న అధికారాన్ని కోర్టు గుర్తించినప్పటికీ, సంబంధిత పౌరులకు తమ అర్హతను నిరూపించుకునే అవకాశాలు, తగిన విధానపరమైన రక్షణలు, న్యాయపరమైన పరిహార మార్గాలు ఉండాలని స్పష్టం చేసింది.
అందువల్ల అసలు ప్రశ్న ఓటర్ల జాబితాలను ఎందుకు పరిశీలించాలి? అనేది కాదు.

ఆ పరిశీలన చట్టబద్ధంగా, పారదర్శకంగా, నిష్పక్షపాతంగా, తగిన పరిహార వ్యవస్థతో జరుగుతోందా? అన్నదే అసలు ప్రశ్న.
ఇక్కడ భారత రాజకీయ చర్చలోని ఒక విచిత్రమైన వైరుధ్యం మన దృష్టిని ఆకర్షించాలి. ఓటర్ల జాబితా పునఃసమీక్ష విధానంపై రాజకీయ వర్గాలు తీవ్రంగా ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నప్పటికీ, భారత ఎన్నికల వ్యవస్థను లోపలినుంచి క్షీణింపజేస్తున్న మరింత లోతైన సమస్యలపై అదే స్థాయిలో ప్రజా ఉద్యమం కనిపించదు.

ఎన్నికలలో విపరీతంగా పెరుగుతున్న వ్యయంపై సమానమైన ప్రజా ఆందోళన ఎక్కడుంది?
ధనబలం, కుల సమీకరణాలు, మతపరమైన గుర్తింపులు, ప్రాంతీయ విధేయతలు, రాజకీయ ఆశ్రయ వ్యవస్థలపై నిరంతర ప్రజా ఉద్యమం ఎక్కడుంది?రాజకీయ అభ్యర్థుల ఎంపికలో పాతుకుపోయిన సామాజిక, రాజకీయ నెట్‌వర్క్‌లు, ఆధిపత్య వర్గాల ప్రభావంపై దేశవ్యాప్త చర్చ ఎక్కడుంది?

పార్లమెంట్‌, శాసనసభలు, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు క్రమంగా అత్యంత వ్యయభరితమైన రాజకీయ పోటీలుగా మారుతున్నాయి. ధనం, సంస్థాగత శక్తి, సామాజిక గుర్తింపులు, రాజకీయ ఆశ్రయాలు ఎన్నికల వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ ఈ వ్యవస్థాగత వికృతులపై కనిపించే ప్రజా ఆగ్రహం, తక్షణ రాజకీయ వివాదాలపై వ్యక్తమయ్యే ఆగ్రహంతో పోలిస్తే చాలా స్వల్పం.

భారతదేశ యువత, ముఖ్యంగా Gen Z, ఆరోగ్యకరమైన ప్రజాస్వామ్యాన్ని వారసత్వంగా స్వీకరించాలనుకుంటే, ఈ తక్షణ వివాదాన్ని దాటి మొత్తం ఎన్నికల వ్యవస్థనే ప్రశ్నించాలి.

SIR వల్ల ఏ రాజకీయ కూటమికి లాభం? ఏ కూటమికి నష్టం? అనే సంకుచిత రాజకీయ దృష్టిలో ఈ సమస్యను బంధించకూడదు. రాజకీయ పార్టీలు, కూటములు తాత్కాలికమైనవి; ఓటర్ల జాబితా మాత్రం గణతంత్రానికి శాశ్వతమైన ప్రజాస్వామ్య పునాది. అధికారంలో ఉన్నా, ప్రతిపక్షంలో ఉన్నా ఒకే రాజ్యాంగ ప్రమాణం అందరికీ వర్తించాలి.

నేను రాజకీయంగా ఏ పక్షానికీ అనుబంధుడిని కాదు. పౌరుడికి NOTAను వినియోగించే స్వేచ్ఛ కూడా ఉండాలని నేను విశ్వసిస్తాను. అందువల్ల నా ఆందోళన ఏ రాజకీయ పార్టీ ఎన్నికల భవిష్యత్తు గురించి కాదు; ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియ విశ్వసనీయత గురించే.

భారత ఎన్నికలు కులం, మతం, ధనం, భాష, ప్రాంతం, వ్యక్తిపూజ వంటి సామాజిక–రాజకీయ ప్రభావాల మధ్య జరుగుతున్నాయి. ఒక రాష్ట్రంలో ఒక కూటమి అధికారంలోకి వస్తే, మరొక రాష్ట్రంలో దాని ప్రత్యర్థి కూటమి విజయం సాధించవచ్చు. ఇది సమాఖ్య ప్రజాస్వామ్య సహజ స్వభావం. కానీ ఈ రాజకీయ మార్పుల వెనుక ఒక మరింత గంభీరమైన ప్రశ్న దాగి ఉంది:

ఓటరు తన రాజకీయ నిర్ణయాన్ని తీసుకునేటప్పుడు కులం, ధనం, సామాజిక ఒత్తిడి, ప్రాంతీయ విధేయతల నుండి నిజంగా ఎంతవరకు స్వతంత్రుడు?

అందువల్ల SIR వివాదం ఒక విస్తృతమైన జాతీయ సంభాషణకు దారితీయాలి.

ఎన్నికల సంఘం పారదర్శకంగా ఉండాలి. దాని విధానాలు సామాన్య పౌరుడికి అర్థమయ్యేలా ఉండాలి. నిజమైన ఓటరు అన్యాయంగా తొలగించబడకూడదు. ప్రతి వివాదాస్పద తొలగింపుకు సమర్థవంతమైన అప్పీల్‌ మార్గం ఉండాలి. అదే సమయంలో, ధృవీకరణ రాజకీయంగా అసౌకర్యంగా ఉందనే కారణంతో అనుమానాస్పద నమోదులను అలాగే కొనసాగించాలనే వాదనను కూడా అంగీకరించలేం.

ఒక నిర్దిష్ట విధానం నిజమైన పౌరులకు అనవసరమైన ఇబ్బందులు కలిగిస్తే, న్యాయస్థానాలు, శాసన వ్యవస్థ తగిన రక్షణలు, ప్రత్యామ్నాయ విధానాలను సూచించవచ్చు. రాజ్యాంగ సంస్థల ఉద్దేశమే పరిపాలనా అధికారాన్ని చట్టపరమైన హద్దుల్లో ఉంచడం.

కానీ విధానపరమైన లోపాలపై విమర్శ, ఓటర్ల జాబితా శుద్ధీకరణ అనే మౌలిక ప్రజాస్వామ్య లక్ష్యాన్ని నిరాకరించడానికి కారణం కాకూడదు. ఓటర్ల జాబితాలో ఓటు హక్కు కలిగినవారే ఉండాలి; అర్హత లేనివారు ఉండకూడదు. ఇది కేవలం ఎన్నికల సంఘం బాధ్యత మాత్రమే కాదు; పౌర సమాజానికి కూడా ఒక నైతిక బాధ్యత. ఓటు హక్కును కాపాడటం మాత్రమే ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ కాదు; ఆ ఓటు పవిత్రతను కాపాడటం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.

ద్వంద్వ నమోదు, నకిలీ నమోదు లేదా చట్టబద్ధంగా అర్హత లేని వ్యక్తి పేరుతో నమోదైన ఓటరు, ఆ నమోదు ద్వారా ఓటు వేస్తే, నిజమైన పౌరుడి ఓటు విలువను పరోక్షంగా దెబ్బతీయగలడు. ఇలాంటి అక్రమ నమోదుల పరిమాణాన్ని రాజకీయ ఆరోపణల ఆధారంగా కాకుండా ఆధారాలతోనే నిర్ధారించాలి. అయితే మౌలిక సూత్రం మాత్రం స్పష్టమైనది:

ఓటు హక్కు అర్హత కలిగిన పౌరుడిదే; ఓటర్ల జాబితా ఆ రాజ్యాంగ సత్యానికి ప్రతిబింబంగా ఉండాలి. కాబట్టి భారత యువత SIR వివాదాన్ని మరో రాజకీయ పార్టీల మధ్య పోరాటంగా మారనివ్వకూడదు.

Gen Z మరింత కఠినమైన ప్రశ్నలను అడగాలి..
ఎన్నికల్లో ధనబలం ఎందుకు ఇంత ప్రభావశీలంగా కొనసాగుతోంది?
కులం ఎందుకు ఇంకా రాజకీయ సమీకరణాలకు అంత శక్తివంతమైన సాధనంగా ఉంది?
రాజకీయ అభ్యర్థుల ఎంపికలో పాతుకుపోయిన నెట్‌వర్క్‌ల ప్రభావం ఎందుకు కొనసాగుతోంది?
అతి భారీ ఎన్నికల వ్యయం ప్రజాస్వామ్య పోటీలో తప్పనిసరి పరిణామంగా ఎందుకు భావించబడుతోంది?
రాజకీయ పక్షపాత వివాదాలపై ప్రజా ఆగ్రహం ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడుతుంటే, భారత ఎన్నికల వ్యవస్థలోని లోతైన నిర్మాణాత్మక లోపాలపై అదే స్థాయిలో ప్రశ్నలు ఎందుకు లేవడం లేదు?
ఇవి పార్టీ రాజకీయాలను మించిన ప్రశ్నలు.

అందువల్ల ప్రజాస్వామ్య డిమాండ్‌ సూటిగా ఉండాలి:

ప్రతి ఓటరును న్యాయంగా ధృవీకరించాలి; ప్రతి నిజమైన ఓటరును కఠినంగా రక్షించాలి; ప్రతి అనర్హమైన నమోదును చట్టబద్ధంగా తొలగించాలి; అన్యాయంగా తొలగించబడిన ప్రతి పౌరుడికి సమర్థవంతమైన పరిహార మార్గాన్ని కల్పించాలి.
ఇది ఏ రాజకీయ పక్షానికీ అనుకూలమైన వాదన కాదు. ఏ పార్టీకి వ్యతిరేకమైన వాదన కూడా కాదు. ఇది ప్రతినిధి ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరమైన కనీస రాజ్యాంగ తర్కం.

భారత యువత ముందున్న ఎంపిక ఒక రాజకీయ పార్టీకి, మరో రాజకీయ పార్టీకి మధ్యది కాదు. ఎన్నికల వ్యవస్థలో కనిపించే లక్షణాలతో పోరాడటమా, లేక వాటి వెనుక దాగి ఉన్న మూల కారణాలను ప్రశ్నించటమా అన్నదే అసలు ఎంపిక.
కాబట్టి యువత పోరాడాల్సింది రాజకీయ పార్టీల కోసం కాదు; నకిలీ ఓటర్ల కోసం కాదు; ధనం, కులం, ఆధిపత్యం ఆధారంగా నడిచే ఎన్నికల సంస్కృతి కోసం కూడా కాదు.

యువత పోరాటం ఒక స్వచ్ఛమైన, విశ్వసనీయమైన, రాజ్యాంగబద్ధమైన ఓటు హక్కు కోసం సాగాలి. అదే భారత ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన భవిష్యత్తు

• మండగిరి శివప్రసాద్
  (రిటైర్డు ఐపిఎస్)